Portada > Ley fácil > Yawar masikunamanta apukuna - Tribunales de Familia

Ley fácil

  •    
  • Enviar a un amigo

Índices:

Guía legal sobre:

Yawar masikunamanta apukuna

Tribunales de Familia

Yachachiy imataq apu yawar masimanta, imakunamanta rimanku, imayna juk jamutata uqharinku.

Última actualización : 11-05-2011

Imaqtin kamakun Apukuna yawar masikumanta?
Sinch’i paktachayta qunapaq, yawarmasimanta maqanakuypaq. Política de Gobierno nisqa ukhupi rikukun paktachaykuna musuqyaspa.
Sinch’iyasqa junt’awikuna yupaychasqa wallpachakunanpaq kanku:

Jurisdicción nisqa ukhupi yawar masi imakunasninta sumaqmanta qhawaykunanpaq.
Sapa chiqakunaman jaywana qhawarichiykunata allinmanta panpachanapaq yanapaywan. Purichispa phakik ch’uwanchaykunata uyñinakuypi.
Yawar masikunaqta tukuy ch’anpayninta qhawana, tukuyimakunata yupaychaspa; Chaypaqqa Apu yupan sumaq sinch’i qawarichiyniyuq, tantay qutu yachayniyuqmanta.
Takyachiy Apu sinch’i riqsiyniyuq, chiqan pachamanta imakuna riqsisqanmanta
Ruway ñan rimaykunata, llawchhu sankhulla kananpaq.
Sumaq usqhayta paktachan yawar masi kunapaqqa.
Allinchay yaykunapaq yapaykuna paktachayta.

Imakunata panpachanku Apukuna yawarmasimanta?

  • Churichakuyta.
  • Usphi sullk’a wawakunata suymanta urqunapaq.
  • Usphikunata Apukunamanta sawasqa tiyakuqkunapaq.
  • Yawar masi imakunasninta nikun, wasi maypichus tiyanku chayta mana ranqhasqachu kananpaq manusqa mayqinninmantapis kachun.
  • Wawa uywana.
  • Unqusqa rikukuptin mana imakunasninta qhaway atiqtin.
  • Chayqi Allin kawsayta chiqamanta wawakunanwan apananpaq.
  • Mana sawakuy munaqtin.
  • Sawasqamanta jalkhay.
  • Qillqachiymanta mana tayta kaptin.
  • Jallch’aykuna: Apumanta mañana warawananpaq, pichus jallch’anapaq sullk’a wawakunamanta tayta, mamakuna wañuqtin.
  • Juchallikuy sullk’a wawakunaman.
  • Ch’anqay wawakunaman.
  • Tupu jark’aykuna wawakunapaq , ch’anqaykuna, lluquykuna, wikch’uykuna kaptin.
  • Sawayta chinkachiy.
  • Tayta, mamakunamanta chayqikuna sullk’a wawanpaqta tukuyimakunasninta.
  • Mikhuy mikhunanpaq qarana.
  • Lakiy saway imakunasninta.
  • Chiqamanta jalkhay.
  • Maqanakuy yawar masi ukhupi.
  • Tukuy ima kaptin yawar masikunaqta.

Imaynamanta chinpasun yawar masiq Apukunaman?
Mañaykunata saqispa, yawar masi Tribunales nisqaman mayqin runapis ruwallanman, kayqa abogado nisqawanpunikanman.
Mañayqa qillqasqata saqisqa kanan,allin ch’anpay kaptillan Apu tapuykurisunkiman payllataq chiqamanta apanqa kay ch’anpata.


Yawarmanta Apukuna tukuy Chile niqapichu tiyan?
Ari, tukuy llaqta, ayllukunapipis tiyan; wakin ayllukunapiqa tiyan Kamachi sananpakunamanta yawar masipi yachayniyuq.


Aboqado nisqata punichu munayman, mañayta churanaypaq?
Ari, abogado nisqawan puni mañayta churanapaq, tupu jark’aymantamanaqa manaqa allin juchalliykunamantaqa Apu sumaqmanta sinch’i umallirispa waq thaskiyta jap’inman.
Mana abogado nisqawan yupaymanchu chayqa, mañanman asesoría judicial nisqata yanqallata, may ayllupichus tiyakun chaymanta Corporación de Asistencia Judicial nisqamanta.

Mayqintaq thaskiy qhatirinapaq yawar masimanta apukuna?
Tukuy thaskiykuna yupaychan iskay tantakuyta: juk tantakuyta watuykunamanta, juktaq chayqa paktachanapaq kayqa nikun rimariykunamanta Apu ñawpaqninpi jinamant kimsa nakuna tiyan qhatirinapaq, juk ordinario nisqa, iskaytaq especiales nisqami tupu jark’aykunamanta ch’anqaymanta yawar masikuna ukhupi.

Imaynataq qatiri ordinario nisqa?
Mañayta churaspañaqa Apu willanan tiyan ñawpaq tantakuyta, mañasqataq rimarinan tiyan, pichqa p’unchayraq kaqtin tantakuy p’unchaymanta.
Kay tantakuypi kanantiyan mañasqa, mañaqpis kanallantaq tiyan sapa juk abogado niqawan. Chaypiqa sumaq sinch’i utqhayllata puraqmanta rimarikunankuntiyan; Aputaq sumaqmanta ch’uyanchaspa kuyuchin ch’anpay panpachakunanpaq, chawpichay niqta manaqa llanp’uchayniqtapis, chantaqa sut’inchan paktachaymanta; ruwasqakunata sumaqta yachana, sapa chiqamanta qhawaqninkunata chinpachinqanku, nisqankuta chaninchanqanku, chantaqa Apu ikay ñiqi tantakuypaq willanqa.
Tantakuy p’uchukay p’unchaymanta iskay ñiqi tantakuy chaniyuq ruwakunantiyan juk killa ukhupi wakichiymantaña. Sapachiqamanta aboqado nisqawan, Apuman willaykuna qillqasqata jaywanku, (testigos, documentos y otros), tukuchachkaspaña Paktachaq umallirisqanta willanqa, iskayninkuman jinamanta juk tantakuypaq willallanqataq.
Thaskiy qhatiriy ordinario nisqaruwakun tukuy ch’anpaykunapaq, mana qhatiriy especial nisqa kaptin.

Imataq unanchakun chawpichay yawar masimantari?
Chawpichay yawar masimanta juk llika ch’ampa pampachaymanta maypichus. Juk runa chawpichaq; yanapan llanp’uyachikunankupaq sumaqmanta ch’anpaykunasninkuta panpachanankupaq.
Juk thaskiypi munayniyuq; wakin thaskiykunapiqa kamayuq, mañayta churanapaq, sapa juk uyñirayman chayanapaq ñancharisqa Tribunal de Familia nisqawan kananku tiyan.

Imakunapitaq chawpichaq yawrmasi kamayuqri?
Mikhuy mikhuchinapi, wawa uywanapi, allin kawsayta wawakunawan apanapaq, Tribunal niaqaq chawpichaqman apachinqa ; ñancharinqa iskaynin chiqamanta uyñirinakuspa sumaqmanta ch’anpaykunata panpachanakupaq mana p’uchukay p’unchay mana chayanankupa. Kamachinakuykuna tarisqata chawpichaq ñapaqninpi, apupaq waliq kanqa chayqa jayrata jina chaniyuqllataq. Kay llasa ñanta pisiyachispa, mana uyñinaman chayanqanku chayqa, watiqmanta ñanta jap’irinallataq p’ukukay p’unchayman.

Chawpichaqman qullqiwan junt’nachu?
Chawpichayta munaqpaq:

  • Sapa juk qullqiwan junt’ananku tiyan Ministerio de Justicia nisqamanta chani junt’anapaq willasqa kanqa,
  • Mana qullqiyuqkunapaq yanqhallami kanqa, Corporación de Asistencia Judicial nisqawan ñancharisqa kanqa.

Chawpichayta kamachisqapaq: mikhuy mikuchinamanta, wawa uywanamanta, sumaqmanta wawakunawan kawsana.

  • Chaykunaqa yanqhallami, wakinkunalla qullqiwan junt’ankuman,runa qullqiyuqman jina; chaypaqqa yupaychana tiyan runa yupay sapa qutu yawarmasimanta.

Tiyanchu organisma nisqa ruwasqanta qhawananpaq Resoluciones Judiciales nisqamanta?
Ari, Tribunales nisqa yawar masimanta yupaychakunku unidades de cumplimiento o de ejecución nisqakunawan, chiqamanta allin thaskinanpaq resolución judicial nisqata, jayrata mana p’akinankupaq; niyta munan juk runa mana pensión nisqata junt’anchu chayqa Tribunal niqta junt’anantiyan.

Mayk’aqmanta kay musuq Justicia nisqa yawar masimanta ima allinchaykunata churanku, kay kamachiyman iskay chunka samay iskay pachak pusaq chunka suqtayuq yupayninpi?
Juk p’unchay tarpuy killa iskay waranqa phichqayuq (Ley N° 19.968) thaskiyta qallarin.
Kamachik wallpan Tribunales nisqa yawar masimanta, apukuna yapaspa, tukuy imakunata allin qawananpaq.
Kamachi iskay chunka iskay pachak pusaq chunka suqtayuq yupayninmanta, (Ley N° 20. 286), pichqa chunka p’unchay tarpuykilla iskay waranqa pusaq watamanta yaykun kay allinchaykuna orgánica nisqa thaskiriymantawan, Sumaq allin chiqanchayninta urquymunaspa Tribunales nisqa yawar masimanta, jinallamantataq munaspa Justicia nisqa, yawar masimanta nisqa.
Allinchasqakuna sumaq kanapaq Kamachiymanta kanku:

  • Apukunata yapanku jisq’un chunka phichqayuqta, yanapaykunata chayqa suqta pachak tawa chunka tawawan.
  • Apukuna sananpamanta ayllu juch’uy kunapi yachayniyuq.
  • Wallpakun ñiqikuna sumaqta ruwanapaq sapa Tribunal nisqapaq.
  • Kitichiqakuna wallpakun jefe de unidad de servicios nisqa, tukuy chiqapi jusgados yawar masiniqpi.
  • Kamay ch’ampay chawpichanapaq qaraymanta wawa uywaymanta, sumaq kawsaymantaima.
  • Kamay mañayqa kanman. Mikhuy mikhuchinapi, wawa uywanapi.

allin kawsayta wawakunawan apanapaq, p’unchay mana chayanankupaq.

  • Kamay Comparencia Patrocinada nisqamanta juk abogado nisqawan, procedimiento especial nisqa kaptinqa arpa sumaq kawsakunanpaq jark’aykuna kaykuna jina kanman.
  • Jatun wasikuna musuq filtros nisqamanta willaykunata, mañaykunatawan jap’inankupaq.
Qillqay mañaymanta tukuy ima kaqta tribunal nisqapi.



Niqta tikrasqa / Traductor:
Aydeé López Cruz, integrante activa y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Académica de la Universidad Arturo Prat.

Niqta tikrasqa / Validadora:
Claudia Quintana Bermúdez, presidenta y fundadora del Consejo Lingüístico Quechua de la Región de Tarapacá. Profesora de educación intercultural bilingüe.

Niqta ñqwirisqa / Locutor:
Aydée López Cruz



Qillqay / Nota: qillqasqa willay kaypi rikhurikqa, Kamachiykunaq puriyninmanta yachananchikpaq. Mana imaraykupis Ley nisqa jinachu, chiqan sut’inchay, nisqakuna, ni kamachiykunamanta yachaqpis junt’anchu.

Escuche esta guía legal Guía en audio:

Escuche esta Guía o descárguela gratis para difundirla por el medio de su preferencia.
Reproductor
Descargar audio

Ficha básica Ficha básica:

Imprima la información esencial sobre este tema.
pdf Descargar ficha
Yachachiy imataq apu yawar masimanta, imakunamanta rimanku, imayna juk jamutata uqharinku.

Reproducir radioteatro Radioteatro en español:

Breve dramatización que explica esta ley en formato mp3. Le invitamos a descargarla gratis y a difundirla por el medio de su preferencia.
Descargar audio
Expone qué materias resuelven los tribunales de familia y cómo funcionan.

Video Video:

Cápsula informativa producida por Cámara de Diputados TV.

Leyes asociadas Leyes asociadas en español:

Leyes que regulan el tema.
Cargando

Más información Más información en español:

En otras instituciones.



Nota: La información aquí contenida es un material de referencia para entender el funcionamiento de las leyes. En ningún caso debe ser considerada como la ley en sí, doctrina, argumento legal ni sustituto de un abogado.